Бөлімдер
Мұрағат
Күнтізбе
Ноябрь 2019
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
« Окт    
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930  

Абай институты туралы

Тұрағұл Құнанбаев Әкем Абай туралы

                                                                   Құрметті әдебиет сүйер оқырман!!!

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті жанындағы Абай ғылыми-зерттеу институтының басшылығымен «Абайтану. Таңдамалы еңбектер» атауымен  36 томдық еңбек жарық көрді.

Кітаптағы материалдарды қалың оқырманға ықшамдап ұсынып отыруды жөн көрдік.

Бірінші томға абайтану саласында 1909 жылдан 1940 жылға дейін жарық көрген, уақыт сынынан өткен, тарихи және танымдық маңызы зор еңбектердің таңдамалылары енген.

Көзайым болыңыз!

 

                                                                                                                                                                                       Тұрағұл Құнанбаев

                                                                                              Әкем Абай туралы

(үзінді)

Менің әкемнің биографиясына керекті сөздерді жинамақшы болған азаматқа менің әкемнің жалпы әдепті мінезін, салтын көрсетуге замандасының бір жолыққандағы қалпын, түрін, киген киімін, отырған-тұрғанын, сөйлеген сөзін, қуанған не ашуланғанын жазбағым қажет екен. Менің әкемнің замандасында қаламға үйір, көргенін-білгенін қағазға түсіре білері аз болған соң амалсыз өзім жазбақты мойныма алдым. Әйтпесе, әкесінің әдет-ғұрпын баласы жазбағы, менің білуімше, солақай секілді.

Мен бұрын мұндай сөзді жазып, иә жазған адамның кітабын оқып, танысқан адам емес едім. Бір күнгі, бір жердегі көргенімді есіме алып жазғаныммен сұраушы азаматтың көңіліндегі арманын ақтай алғандай емеспін. Сондықтан әкемнің өзімнің білген қадерімше, жалпы мінезін алыстан алып кеп, толғап жазғым келеді. Бұл сөздерді керек қылған азамат, мол бұлдан керегін пішіп, қорытып алар.

Мен – әкемнің кіші жамағатынан туған тұңғыш баласымын. Әкем екінші жамағат алғанда, бастапқы бәйбішесі өзінен 2-3 жас үлкен еді, ұлғайған кезімде өзімді күтуге қолайсыз болады деген шығар. Екінші, жалпы қолы жеткен, әлі келген адамға екі қатын алмақ ғұрып сықылданғандықтан да шығар.

Мен әкемнің 32 жасында жастықтың алғашқы ағыны басылып, жігіт ағасы болып қалған кезінде туғамын. Мен әкемді танығанда, әкемнің жүзі ашық, ажары сыртында, көзі өткір, ашуы да, қуануы да жылдам, ширақ жанды еді. Мәжілісі қызықты, сауықшыл, дастарханы аса мол еді. Бір іспен қызықтамай, жай салбырап, шаруасын істеп отырмаушы еді. Маған десе малай, малшы, қызметкер қатыннан да болса, бір тәуір мінезін, қылығын тауып жақсы көріп, ойнап, қалжыңдап отырар еді. Еш уақытта: іші сүймеген, сенбеген адаммен мәжілістес болып, ұзақ отыра алмаушы еді. Ондай адамдармен бас қоспақ уақыт еріксіз кез келсе, ол уақыттың өзі абақтыдан кем көрінбеуші еді. Сыпайылық, сыйлық, әдейі реттеніп, аяғын басқанын аңдып, аузынан шыққан сөзін санап отыратын адамға ешуақытта риза емес еді. Жарқын сөзбен, ашық көңілмен қалтқысыз келетін адамды аңсап сағынып, ондай адам келгенде, баласы иә туған бауыры келген кісідей қуанып қалушы еді.

Менің бала кезімде, менің әкем қандайлық жылы шыраймен ойнап, қалжыңдап отырса да, көңілі қайтса, қытығына тисе ашуы да тез келгіштігінен, ауылдағылар да, бәйбішелері де айғырмен ойнаған ат секілді қорқынышы кеуделерінен кетпей қымсынып отырушы еді.

Абайтану. Таңдамалы еңбектер. 1 том / Алматы: Қазақ университеті, 2015. – 105-106 б.

 

Құттықтау

Құрмет орденімен құттықтау

Жалпы мәліметтер

Абай институты әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің жанынан 2009 жылы 24 наурызда ашылды. Институт директоры болып Халықаралық жоғары мектеп ғылым академиясының академигі, филология ғылымдарының докторы, профессор Жанғара Дәдебайұлы Дәдебаев тағайындалды.
Абай институты қызметінің негізгі пәні әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар саласында іргелі және басым бағыттағы қолданбалы ғылыми зерттеулер жүргізу болып табылады.
Институт мақсаты – зерттеу, оқыту, насихаттау жолымен білімді сақтау, жасау және тарату бағытындағы ғылыми, ғылыми-ұйымдастырушылық жұмыстарды үйлестіру.

Қызмет бағыттары:
-абайтану;
-қазақ әдебиеті;
-қазақ филологиясы;
-орыс әдебиеті;
-орыс филологиясы;
-әдебиет теориясы және фольклортану;
-әдеби шығармашылық және көркем аударма;
-әлем әдебиеті;
-гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласындағы пәнаралық зерттеулер.

Негізгі міндеттер
— ғылым дамуының маңызды бағыттарында жаңа білім жасаудың, жаңа технологияларды игерудің, ғылыми мектептерді қалыптастыру мен дамытудың негізі ретінде іргелі зерттеулерді басымдықпен дамыту;
-гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында қаржыландырылатын ғылыми зерттеулерге қатысу;
— тиісті бағыттар бойынша мемлекетаралық және халықаралық ғылыми бағдарламаларға қатысу;
-бастамашылдық ғылыми зерттеулерді үйлестіру және жүргізу;
-ғылым мен білімнің ең жаңа жетістіктері негізінде жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша ғылыми-педагогикалық кадрлар мен мамандар дайындау;
— Абайдың шығармашылық мұрасын әдебиеттану, тіл білімі, мәдениеттану, тарих, педагогика, юриспруденция, философия, әлеуметтану, саясаттану ғылымдарының тоғысында зерттеудің теориялық және әдістемелік негіздерін жасау;
— қазақ әдебиеті теориясы мен тарихының ежелгі дәуірден қазіргі күнге дейінгі өзекті мәселелерін Абайдың эстетикалық, этикалық, философиялық көзқарастары тұрғысынан бағамдау;
-Абай шығармашылығының алыс және жақын шетелдерде қабылдану мәселелерін пайымдау;
-қазіргі заманғы қазақ әдеби тілінің теориясы мен тарихын саралау;
-әдеби аударма мен аударматану, әдеби компаративистика теориясы мен практикасы мәселелерін зерттеу;
— қазақ әдебиетінің, әдеби шығармашылық үдерісінің теориясы мен тарихының өзекті мәселелерін әлем әдебиеті аясында қарастыру;

Жұмыстың негізгі түрлері
-ғылыми-зерттеу, шығармашылық, аудармашылық, ғылыми-әдістемелік жұмыстарын жүргізу;
-ғылыми және ғылыми-әдістемелік жұмыстардың нәтижелерін оқу үдерісіне енгізу;
-жоғары оқу орнынан кейінгі білім мамандарын дайындау;
-ғылыми өнім нәтижелерін жариялау және іс жүзінде қолдану;
-ғылыми, әдістемелік және консалтингтік қызмет көрсету;
-ғылыми еңбектердің тақырыптық жинағын, конференциялар мен сьездер, симпозиумдар материалдарын шығару;
-ғылыми еңбектерді, көркем, сондай-ақ аударма мәтіндерді редакциялау және баспаға ұсыну;
— мәтіндерді филологиялық сараптау және бағалау;
-семинарлар, мәжілістер, көрмелер, жәрмеңкелер өткізу;
-Институттың зияткерлік қызметінің өнімдерін коммерциализациялау;
-ғылыми, шығармашылық, аудармашылық, білім беру қызметінің теориясы мен практикасы саласында мамандардың біліктілігін арттыру, қайта дайындау;
-ғылыми зерттеулер мақсатына сәйкес заңнамада тыйым салынбаған өзге де жұмыстарды атқару.

Республикалық бюджеттен қаржыландырылатын
іргелі зерттеулер

Национальные образы мира в литературе независимого Казахстана.
Жетекшісі: профессор Абишева У.К.
Йүсүп Баласағұнидың «Құтадғу білік» ескерткішін зерттеудің ғылыми-методологиялық негіздері.
Жетекшісі: профессор Сағындықұлы Б.
Қазақ тілі әлемдік мәдени кеңістікте: атаулардың тарихи даму парадигмасы.
Жетекшісі: профессор Салқынбай А.Б.
Қазақ әдеби тілі және ұлттық менталитет: мәдени концептер.
Жетекшісі: профессор Авакова Р.А.
Қазақ тілінің лексикалақ бірліктеріндегі ұлттық-мәдеи құндылықтардың кумуляциялануы: лингвоелтанымдық электронды тезаурус селекциясы және лемматизациясы.
Жетекшісі: профессор Сулейменова Э.Д.

Республикалық бюджеттен қаржыландырылатын
қолданбалы зерттеулер

Ұлттық идея және оның қазақ әдебиетіндегі ежелгі дәуірден бүгінге дейінгі аралықта көркем бейнеленуі.
Жетекшісі: профессор Дадебаев Ж.Д.
Мемлекеттік тіл қазақстандық қоғамның бірігуінің басты факторларының бірі ретінде
Государственный язык как один из главных факторов единения казахстанского общества.
Жетекшісі: профессор Сулейменова Э.Д.